Tұқym қualaushylyқ degenіmіz не ESEP

Тұқым қуалаушылық дегеніміз не есеп

  • Тым уалаушылы рпатар арасындаы материалды жне функционалды сабатастыты амтамасыз ететн тр организмдерге тн асиет. Тым уалаушылыа байланысты тр организмдердморфология,физиологияжнебиохимиярылымы мен жеке даму ерекшелктер рпатан рпаа берлед. Организмдердег тымуалаушылы факторларыны болатынын алаш болжам жасап, тым уалау задылытарын ашан Г.Мендель болды. Ол ата-аналы дарабастарды бр-брнен бр не брнеше белглер бойынша ажыратылады, ал ол факторлар ата-аналарынан рпатарына жыныс жасушалары арылы берлед деген орытынды жасады (Мендель задары).1909жылы дат биологы В.Иогансен (18571927) бл тым уалау факторларын ген деп атады.1911жылы америкалы биолог Т.Морган (18661945) жне оны рптестер сынан Тымуалаушылыты хромосомалы теориясы бойынша да тымуалаушылыты брлг ген деп крсетлген. Гендер жасуша ядросындаы хромосомаларда тзбектеле, бр сызыты бойында орналасан жне рбр генн хромосомада наты траты орны (локусы) болады. Кез келген хромосома зн гендер тобымен ерекшеленед. Генетика ылымыны даму барысында тым уалау факторлары тек ядрода ана емес, жасуша цитоплазмасыны кейбр органоидтарында (митохондрияда,хлоропластарда) да кездесетн аныталды. Осыан байланыстыцитоплазмалытымуалаушылы жайлы лм алыптасты. Тымуалаушылы материалыны саталуы, ек еселену жне рпатан рпаа берлу нуклеин ышылдарына (ДНжнеРН) байланысты болады.1Тымуалаушылы жасушада жретн репликация (генетик. апаратты дл кшруд жне оны рпатан рпаа берлун амтамасыз ететннуклеин ышылдарымакромолекулаларыны здгнен жаыруы), транскрипция (ДН-да жазылан генетик. апаратты жмсауды алашы кезе) жнетрансляция(апаратты РН молекулаларындаы нуклеидтерд брздлг трнде жазып алынан генетик. апаратты есептеу) процестермен тыыз байланысты. Бл кезде комплементарлы принципке сай ДН жне РН молекулаларыны айна атесз кшрмелер алынып, тзлетн белокты рамындаыамин ышылдарыныорналасу рет дл аныталады. Мны нтижеснде тым уалайтын наты белг белгл болады. Жер бетнде тршлкт пайда болуы мен дамуында тымуалаушылы шешуш рл атарады. йткенэволюциябарысында алыптасан тршлкке ажетт жаа белглермен баса да згерстер осы тымуалаушылыа байланысты рпатан рпаа берлп, бектлп отырады. Тымуалаушылыты негзнде органдарды алуан трл топтары алыптасты, дербес жне брттас жйелер (популяциялар, трлер) рылып, оларды тршлк етуне жне оршаан орта жадайларына сай беймдлкт саталуына ммкндк туды. Сондытан да тымуалаушылы эвол. рекетт негзг озаушы кшн бр болып табылады. Табиатта тымуалаушылы згергшткпен атар жред. Ауыл шаруашылыы мен медицина шн тымуалаушылыты задылытарын зерттеп блуд маызы зор. Тымуалаушылыпен згергшткт задылытарынгенетикаылымы зерттейд.2